గాంధీ ఖాదీ నుండి మోడీ ‘ఆత్మనిర్భర్ భారత్’ వరకు

స్వదేశీకి సరికొత్త రూపం

న్యూఢిల్లీ: భారతీయ ఎగుమతులపై అమెరికా 50 శాతం భారీ సుంకాలు విధించిన నేపథ్యంలో, దేశం మరోసారి ‘స్వదేశీ’ మరియు ‘ఆత్మనిర్భర్ భారత్’ అనే భావనల వైపు దృష్టి సారిస్తోంది. అయితే, ఈసారి దాని అర్థం పూర్తిగా భిన్నంగా ఉంది. మహాత్మా గాంధీ ఖాదీ, స్వయం-సమృద్ధిని ప్రచారం చేసినప్పటి నుండి, ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోడీ ‘ఆత్మనిర్భర్ భారత్’ అనే పిలుపు వరకు, స్వదేశీ అనే భావన సరికొత్త వెలుగును సంతరించుకుంది.

ఇటీవలి అమెరికా నిర్ణయం భారతీయ ఎగుమతులపై 50 శాతం సుంకాలు విధించాలని ప్రకటించడంతో, కేంద్ర ప్రభుత్వం స్వదేశీ, ఆత్మనిర్భరత మంత్రాలను మరింత బలంగా జపిస్తోంది. ప్రస్తుతం నెలకొన్న ప్రపంచ ఆర్థిక, వాణిజ్య పరిస్థితుల దృష్ట్యా, ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోడీ ఈ రెండు భావనలను కేవలం ఆర్థిక రక్షణవాదంగా కాకుండా, భారతదేశాన్ని ప్రపంచ ఉత్పాదక కేంద్రంగా మార్చడానికి ఒక వ్యూహాత్మక మార్గంగా అభివర్ణిస్తున్నారు.

గాంధీ స్వదేశీ: ఆత్మగౌరవానికి చిహ్నం మహాత్మా గాంధీ హయాంలో ‘స్వదేశీ’ అంటే విదేశీ వస్తువులను బహిష్కరించి, ఖాదీ వంటి స్వదేశీ ఉత్పత్తులను ప్రోత్సహించడం. ఇది రాజకీయ స్వాతంత్ర్యం కోసం మరియు గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థను బలోపేతం చేయడానికి ఒక ఉద్యమంగా రూపుదిద్దుకుంది. అప్పట్లో విదేశీ మూలధనం లేదా వస్తువుల స్వదేశీ ఆర్థిక వ్యవస్థలో జోక్యం ప్రధానంగా వ్యతిరేకించబడింది. గాంధీజీ స్వయం-సమృద్ధి, దేశీయ ఉత్పత్తిపై దృష్టి సారించి, ప్రజలలో ఆత్మగౌరవాన్ని పెంపొందించారు.

పరిణామం చెందిన స్వదేశీ: నెహ్రూ నుండి సరళీకరణ వరకు స్వాతంత్ర్యం అనంతర కాలంలో, స్వదేశీకరణ అంటే ప్రభుత్వ రంగ సంస్థలను బలోపేతం చేయడం మరియు దిగుమతులకు ప్రత్యామ్నాయాలను కనుగొనడం. నెహ్రూ హయాంలో భారీ పరిశ్రమలు, ప్రభుత్వ రంగం ప్రాధాన్యతను సంతరించుకున్నాయి. 1990ల ఆర్థిక సరళీకరణ తర్వాత, భారతదేశం ప్రపంచ మార్కెట్లకు తెరచుకుంది, విదేశీ ప్రత్యక్ష పెట్టుబడులను ఆహ్వానించింది. దీంతో ‘స్వదేశీ’కి సంబంధించిన కఠినమైన అర్థం కొంత సన్నగిల్లింది.

మోడీ ‘నూతన స్వదేశీ’: మోడీ ప్రభుత్వ హయాంలో ‘ఆత్మనిర్భర్ భారత్’ మరియు ‘స్వదేశీ’ అనేవి సరికొత్త కోణాన్ని సంతరించుకున్నాయి. ‘పెట్టుబడికి రంగు లేదు’ (no matter the colour of investment) అనే ప్రధాని మోడీ వ్యాఖ్య విదేశీ పెట్టుబడుల పట్ల భారతదేశం యొక్క ఆధునిక దృక్పథాన్ని స్పష్టం చేస్తుంది. అంటే, పెట్టుబడులు ఏ దేశం నుండి వచ్చినా సరే, అవి ఇక్కడ ఉద్యోగాలను సృష్టిస్తే, తయారీ రంగం అభివృద్ధికి తోడ్పడితే, సాంకేతిక పరిజ్ఞానాన్ని బదిలీ చేస్తే మరియు భారతదేశాన్ని ప్రపంచ ఎగుమతి కేంద్రంగా మార్చడానికి సహాయపడితే వాటిని స్వాగతిస్తాం. ఇది ప్రపంచం కోసం భారతదేశంలో తయారుచేయాలనే (‘Make in India for the World’) నినాదానికి అనుగుణంగా ఉంది.

ఈ సరికొత్త స్వదేశీ విధానం, దేశీయ పరిశ్రమలను బలోపేతం చేయడంతో పాటు, ప్రపంచ సరఫరా గొలుసులలో భారతదేశ పాత్రను పెంపొందించడం, నిర్దిష్ట దేశాలపై ఆర్థిక ఆధారపడటాన్ని తగ్గించడం లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. ఇది కేవలం దేశీయంగా ఉత్పత్తి చేయడమే కాకుండా, ప్రపంచ స్థాయి నాణ్యతతో, పోటీ ధరతో ఉత్పత్తులను తయారు చేసి, అంతర్జాతీయ మార్కెట్లలో వాటిని విక్రయించడాన్ని ప్రోత్సహిస్తుంది. అమెరికా వంటి దేశాల నుండి వస్తున్న సుంకాల సవాళ్లను ఎదుర్కోవడానికి ఇది ఒక వ్యూహాత్మక ప్రతిస్పందనగా కూడా నిలుస్తుంది.

గాంధీజీ ఆర్థిక స్వయం-ప్రతిపత్తికి పిలుపునిచ్చినప్పటి నుండి, మోడీ ఆధునిక ‘ఆత్మనిర్భర్ భారత్’ వరకు, స్వదేశీ అనే భావన భారతదేశ అభివృద్ధి పథంలో ఒక కీలకమైన, నిరంతరం పరిణామం చెందే తత్వాన్ని సూచిస్తుంది. ఇది కేవలం పాత నినాదాన్ని పునరుద్ధరించడం కాదు, మారుతున్న ప్రపంచ వాస్తవాలకు అనుగుణంగా దానికి ఆధునిక, ఆచరణాత్మక అర్థాన్ని ఇవ్వడం.