న్యూఢిల్లీ: భారత ఉప రాష్ట్రపతి పదవి రాజ్యాంగపరంగా అత్యంత ముఖ్యమైనది. రాజ్యసభకు అధ్యక్షుడిగా వ్యవహరించడంతో పాటు, రాష్ట్రపతి లేని సమయంలో ఆయన బాధ్యతలను నిర్వర్తించే ఈ పదవికి ఎన్నిక ప్రక్రియ దేశ రాజకీయాల్లో ఎప్పుడూ ఆసక్తిని రేకెత్తిస్తుంది. పార్లమెంటు ఉభయ సభల సభ్యులు (లోక్సభ, రాజ్యసభ) పాల్గొనే ఈ ఎన్నికలో సాధారణ ఎన్నికల్లో కనిపించే ‘సెంటిమెంట్ రాజకీయాలు’ ప్రభావం చూపుతాయా అనే చర్చ ఆసక్తికరంగా మారింది.
ఏమిటీ సెంటిమెంట్ రాజకీయాలు? సాధారణంగా సెంటిమెంట్ రాజకీయాలు అంటే కులం, మతం, ప్రాంతం, లింగం, బలహీన వర్గాల ప్రాతినిధ్యం వంటి అంశాలను ఉపయోగించుకుని ఓట్లను కూడగట్టడం. దేశంలోని వివిధ రాష్ట్రాల్లో జరిగే ప్రత్యక్ష ఎన్నికలలో ఈ అంశాలు ఓటర్ల నిర్ణయాలపై గణనీయమైన ప్రభావాన్ని చూపుతాయి. ఒక వర్గానికి చెందిన అభ్యర్థి, లేదా ఒక నిర్దిష్ట జాతి, ప్రాంతం, మతం ఆధారంగా ఓట్లు అభ్యర్థించడం వంటివి ప్రత్యక్ష ఎన్నికలలో సర్వసాధారణం.
ఉప రాష్ట్రపతి ఎన్నికలో పరిస్థితి భిన్నం: అయితే, ఉప రాష్ట్రపతి ఎన్నిక విధానం పూర్తిగా భిన్నమైనది. ఇది ప్రజలు నేరుగా పాల్గొనే ఎన్నిక కాదు. కేవలం పార్లమెంటు సభ్యులు (MPలు) మాత్రమే పాల్గొనే పరోక్ష ఎన్నిక. ఈ ఎన్నికలో కొన్ని కీలకమైన అంశాలు సెంటిమెంట్ రాజకీయాల ప్రభావాన్ని పరిమితం చేస్తాయి:
- పరిమిత ఓటర్లు: ఉప రాష్ట్రపతి ఎన్నికలో మొత్తం పార్లమెంటు సభ్యులు మాత్రమే ఓటు వేస్తారు (నామినేటెడ్ సభ్యులతో సహా). సాధారణ ఎన్నికల్లో కోట్ల మంది ఓటర్లు ఉంటారు కానీ, ఇక్కడ వందల మంది ఎంపీలు మాత్రమే ఓట్లేస్తారు.
- పార్టీ విప్ ప్రాబల్యం: ఎంపీలు సాధారణంగా తమ పార్టీ ఆదేశాల మేరకు ఓటు వేయాల్సి ఉంటుంది. పార్టీ విప్ (Whip) ఇక్కడ చాలా స్పష్టంగా పనిచేస్తుంది. వ్యక్తిగత నిర్ణయాలు లేదా సెంటిమెంట్ ఆధారిత ఓటింగ్ అవకాశాలు చాలా తక్కువ.
- సంఖ్యాబలం కీలకం: పార్లమెంటులో మెజారిటీ ఉన్న పార్టీ లేదా కూటమి తమ అభ్యర్థిని సులభంగా గెలిపించుకోగలుగుతుంది. రాజకీయ పార్టీలు తమ సంఖ్యాబలం ఆధారంగానే అభ్యర్థిని నిర్ణయిస్తాయి.
సెంటిమెంట్ పాత్ర ఎక్కడ ఉంటుంది? అయితే, సెంటిమెంట్ రాజకీయాలు ఉప రాష్ట్రపతి ఎన్నికలో పూర్తిగా పని చేయవని చెప్పడం కూడా సరికాదు. అవి ఓట్లను రాబట్టడానికి కాకుండా, అభ్యర్థిని ఎంపిక చేసే ప్రక్రియలో వ్యూహాత్మక పాత్ర పోషిస్తాయి.
- అభ్యర్థి ఎంపికలో వ్యూహం: పాలకపక్షం గానీ, ప్రధాన ప్రతిపక్షం గానీ తమ అభ్యర్థిని ఎంపిక చేసేటప్పుడు విస్తృత సామాజిక, రాజకీయ లెక్కలను పరిగణనలోకి తీసుకుంటాయి. ఒక బలహీన వర్గానికి చెందిన వ్యక్తిని, లేదా మహిళను, లేదా మైనారిటీ వర్గానికి చెందిన ప్రముఖుడిని ఉప రాష్ట్రపతి అభ్యర్థిగా ప్రకటించడం ద్వారా సామాజిక సమతుల్యతను సాధించామని, లేదా అందరినీ గౌరవిస్తామని ఒక బలమైన రాజకీయ సందేశాన్ని పంపవచ్చు.
- ప్రాతినిధ్యం: ఇది కేవలం ఒక గౌరవప్రదమైన పదవిని అందించడం మాత్రమే కాదు, ఆయా వర్గాలకు చెందిన వారిలో ఆత్మవిశ్వాసాన్ని నింపడానికి, భవిష్యత్ ఎన్నికలలో వారి మద్దతును కూడగట్టుకోవడానికి కూడా సహాయపడుతుంది. ఉదాహరణకు, రైతు కుటుంబం నుండి వచ్చిన వ్యక్తికి, లేదా ఒక నిర్దిష్ట ప్రాంతానికి చెందిన వ్యక్తికి అవకాశం ఇవ్వడం ద్వారా ఆయా వర్గాల మనోభావాలను గౌరవించినట్లు అవుతుంది.
- ప్రతిపక్షాల వ్యూహం: ప్రతిపక్షాలు కూడా ఒక బలమైన, సామాజిక ప్రాముఖ్యత ఉన్న అభ్యర్థిని నిలబెట్టడం ద్వారా పాలకపక్షంపై ఒత్తిడి తీసుకురావడానికి ప్రయత్నిస్తాయి. ఒకవేళ పాలకపక్షం బలహీనవర్గాలకు చెందిన వారిని ఎంపిక చేయకపోతే, ప్రతిపక్షం అటువంటి అభ్యర్థిని నిలబెట్టి ఆ వర్గాల ఓటర్లలో సానుభూతిని పొందాలని ప్రయత్నిస్తుంది.
ముగింపు: ఉప రాష్ట్రపతి ఎన్నికలో ‘సెంటిమెంట్ రాజకీయాలు’ నేరుగా ఎన్నికల ఫలితాన్ని ప్రభావితం చేసే స్థాయిలో పనిచేయవు. ఈ ఎన్నిక, ప్రధానంగా పార్లమెంటులో సంఖ్యాబలం, రాజకీయ పార్టీల ఐక్యత ఆధారంగానే జరుగుతుంది. అయితే, రాజకీయ పార్టీలు తమ ಅభ్యర్థిని ఎంపిక చేసే క్రమంలో, విస్తృత సామాజిక సమతుల్యతను పాటిస్తూ, భవిష్యత్ ఎన్నికల లబ్ధిని దృష్టిలో ఉంచుకొని సెంటిమెంట్ అంశాలను పరిగణనలోకి తీసుకుంటాయి. ఇక్కడ సెంటిమెంట్ అనేది ఎన్నిక గెలుపునకు కాకుండా, రాజకీయ వ్యూహానికి, సందేశానికి ఒక సాధనంగా పనిచేస్తుంది.
About the Author
