భారత రైల్వే చరిత్రలో నవ శకం.. దేశంలోనే తొలి ‘హైడ్రోజన్ రైలు’ను ప్రారంభించిన ప్రధాని మోదీ! పట్టాలెక్కిన సరికొత్త టెక్నాలజీ!

జింద్ (హర్యానా):

భారత రైల్వే రంగాన్ని పర్యావరణహితంగా మార్చే దిశగా కేంద్ర ప్రభుత్వం ఒక చారిత్రాత్మక మైలురాయిని అధిగమించింది. హర్యానాలోని జింద్-సోనిపట్ కారిడార్‌లో దేశంలోనే మొట్టమొదటి హైడ్రోజన్ ఇంధనంతో నడిచే (Hydrogen-Powered) ప్రయాణీకుల రైలును ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీ జూలై 17న జెండా ఊపి అధికారికంగా ప్రారంభించారు. సాంప్రదాయ డీజిల్ ఇంజన్ల లాగా పొగను విడుదల చేయకుండా, అలాగే విద్యుత్ రైళ్ల లాగా తలపై ఓవర్ హెడ్ వైర్ల (Catenary wires) సాయం లేకుండా.. పూర్తిగా స్వయంప్రతిపత్తితో నడిచే ఈ రైలు భారతీయ ట్రాక్‌లపై ఒక సరికొత్త ఇంజనీరింగ్ అద్భుతంగా నిలిచింది.

ఈ ప్రాజెక్ట్ కోసం ప్రభుత్వం దాదాపు ₹111 కోట్లకు పైగా వ్యయం చేసింది. దీని సాంకేతికతను పూర్తిగా స్వదేశీ పరిజ్ఞానంతో (Indigenously developed) రూపొందించడం విశేషం.

వీల్స్‌పై కదిలే ‘పవర్ ప్లాంట్’.. ఎలా పనిచేస్తుందంటే?

సాధారణంగా రైళ్లు నడవడానికి డీజిల్ లేదా విద్యుత్ లైన్లు అవసరం. కానీ ఈ హైడ్రోజన్ రైలు ఒక నడిచే మొబైల్ పవర్ స్టేషన్ లాంటిది. ఇది ప్రయాణిస్తున్నప్పుడే తనకు కావలసిన విద్యుత్‌ను తానే సొంతంగా తయారు చేసుకుంటుంది.

హైడ్రోజన్ ఫ్యూయల్ సెల్ టెక్నాలజీ: రైలుపై అమర్చిన ప్రత్యేక ట్యాంకుల్లోని కంప్రెస్డ్ హైడ్రోజన్ గ్యాస్, వాతావరణంలోని ఆక్సిజన్‌తో కలిసి కెమికల్ రియాక్షన్‌కు గురవుతుంది.
బై-ప్రొడక్ట్‌గా కేవలం నీరు: ఈ ప్రక్రియలో ఏర్పడే ఎలక్ట్రాన్ల ప్రవాహం ద్వారా విద్యుత్ ఉత్పత్తి అవుతుంది. దీనివల్ల ఎలాంటి కాలుష్య కారకాలు (నైట్రోజన్ ఆక్సైడ్ లేదా కార్బన్) విడుదల కావు. కేవలం నీటి ఆవిరి (Water vapor) మాత్రమే బై-ప్రొడక్ట్‌గా బయటకు వస్తుంది. ఈ విద్యుత్ సాయంతోనే రైలు చక్రాలు కదులుతాయి.

3,200 హార్స్‌పవర్ సామర్థ్యం – హైటెక్ భద్రత

ఈ హైడ్రోజన్ రైలు 10-కోచ్‌ల కాన్ఫిగరేషన్‌తో 3,200 హార్స్‌పవర్ ప్రొపల్షన్ సిస్టమ్‌ను కలిగి ఉంది. పీక్ అవర్స్‌లో నిలబడే వారితో కలిపి దాదాపు 2,600 మంది ప్రయాణికులను తీసుకెళ్లే సామర్థ్యం దీనికి ఉంది. రైలు పైభాగంలో అమర్చిన హై-స్ట్రెంగ్త్ కంపోజిట్ ట్యాంకుల్లో హైడ్రోజన్‌ను అత్యధిక ఒత్తిడితో భద్రపరుస్తారు. హైడ్రోజన్ త్వరగా మండుకునే గుణం కలది కాబట్టి, లీకేజీలను గుర్తించేందుకు అత్యాధునిక సెన్సార్లు, ఆటోమేటిక్ షటాఫ్ సిస్టమ్స్ మరియు ఫైర్ డిటెక్షన్ పరికరాలతో బహుళ లేయర్ల భద్రతా వ్యవస్థను ఏర్పాటు చేశారు.

విద్యుదీకరణ లేని మార్గాలకు వరం

భారతదేశంలో ఇప్పటికీ అనేక గ్రామీణ మరియు తక్కువ రద్దీ ఉండే రైల్వే లైన్లలో ఓవర్ హెడ్ విద్యుత్ లైన్లు లేవు. అలాంటి ప్రాంతాల్లో డీజిల్ ఇంజన్లను మార్చడానికి ఈ హైడ్రోజన్ రైళ్లు అద్భుతమైన ప్రత్యామ్నాయం. లైన్ల విద్యుదీకరణకు అయ్యే భారీ ఖర్చును ఇది తప్పిస్తుంది. అంతేకాకుండా, డీజిల్ ఇంజన్ల లాంటి మెకానికల్ శబ్దాలు లేకుండా ఈ రైలు చాలా నిశ్శబ్దంగా, సున్నితంగా ప్రయాణిస్తుంది.

ప్రపంచ ఎలైట్ క్లబ్‌లోకి భారత్ ప్రవేశం

ఈ విజయవంతమైన ప్రయోగంతో.. హైడ్రోజన్ రైలు సాంకేతికతను కలిగి ఉన్న జర్మనీ, జపాన్, చైనా, ఫ్రాన్స్, బ్రిటన్ మరియు అమెరికా వంటి ప్రపంచ దేశాల ఎలైట్ క్లబ్‌లో భారతదేశం కూడా చేరింది.

ప్రస్తుతానికి ఈ ప్రాజెక్ట్‌ను పైలట్ ప్రాజెక్ట్‌గా రన్ చేస్తున్నారు. ఇది రోజుకు రెండు రౌండ్ ట్రిప్పులు వేస్తూ మొత్తం 356 కిలోమీటర్ల మేర ప్రయాణిస్తుంది. రాబోయే నెలల్లో దీని పనితీరు, రీఫ్యూయలింగ్ లాజిస్టిక్స్ మరియు ప్రయాణీకుల స్పందన ఆధారంగా దేశంలోని మరిన్ని నాన్-ఎలక్ట్రిఫైడ్ రూట్లకు ఈ సేవలను విస్తరించే యోచనలో భారతీయ రైల్వే ఉంది.