నేపాల్‌లో నిరంతర రాజకీయ అస్థిరతకు కారణాలు ఏమిటి?

తెర వెనుక కుట్రల విశ్లేషణ

ఖఠ్మాండూ, నేపాల్: హిమాలయాల ఒడిలో ఉన్న నేపాల్, గత దశాబ్దన్నర కాలంగా రాజకీయ అస్థిరతకు నిలయంగా మారింది. తరచుగా ప్రభుత్వాలు మారడం, పార్టీల మధ్య అంతర్గత కలహాలు, విదేశీ జోక్యం వంటివి ఈ దేశ రాజకీయాలను నిరంతరం గందరగోళంలో పడేస్తున్నాయి. అసలు నేపాల్‌లో ఈ నిరంతర అస్థిరతకు కారణాలు ఏమిటి? తెర వెనుక జరుగుతున్న కుట్రలు, వ్యూహాలు ఏమిటి?

చారిత్రక నేపథ్యం, వ్యవస్థాగత లోపాలు:నేపాల్ 2008లో రాచరిక వ్యవస్థను రద్దు చేసి ప్రజాస్వామ్య గణతంత్ర దేశంగా అవతరించింది. అంతకు ముందు దశాబ్దం పాటు మావోయిస్టుల తిరుగుబాటు, ఆ తర్వాత శాంతి స్థాపన ప్రక్రియ, కొత్త రాజ్యాంగ రూపకల్పన వంటివి దేశాన్ని చాలా కాలం పాటు అనిశ్చితిలో ఉంచాయి. ఈ పరిణామాలన్నీ కొత్తగా ఏర్పడిన ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థకు స్థిరత్వాన్ని ఇవ్వలేకపోయాయి.

కూటమి రాజకీయాలు: నేపాల్‌లో అనేక చిన్న, పెద్ద రాజకీయ పార్టీలు ఉన్నాయి. ఏ ఒక్క పార్టీకీ పూర్తి మెజారిటీ రావడం చాలా అరుదు. ఫలితంగా, కూటమి ప్రభుత్వాలు ఏర్పడతాయి, ఇవి తరచుగా అంతర్గత విభేదాలు, అధికార పంపిణీ సమస్యలతో కూలిపోతుంటాయి.

అస్థిరమైన రాజ్యాంగ నిర్మాణం: కొత్త రాజ్యాంగం (2015) ఆమోదించబడినప్పటికీ, దానిపై కొన్ని సామాజిక వర్గాల (ముఖ్యంగా మధేసీలు) అసంతృప్తి ఉంది. ఇది దేశీయ స్థాయిలో రాజకీయ ఉద్రిక్తతలకు దారితీస్తుంది.

అధికార దాహం, అంతర్గత కుమ్ములాటలు: ప్రధాన పార్టీలైన కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ నేపాల్ (UML), నేపాలీ కాంగ్రెస్, మావోయిస్టు సెంటర్ వంటి వాటిలో కూడా నాయకుల మధ్య తీవ్రమైన అంతర్గత పోటీ, అధికార దాహం ఉంటుంది. ఇది ప్రభుత్వాలకు స్థిరత్వాన్ని దూరం చేస్తుంది. అవిశ్వాస తీర్మానాలు, కూటముల మార్పులు నిత్యకృత్యంగా మారాయి.

భౌగోళిక-రాజకీయ కుట్రలు, విదేశీ జోక్యం:నేపాల్ భౌగోళికంగా భారత్ మరియు చైనాల మధ్యలో ఒక బఫర్ దేశంగా ఉంది. ఈ రెండు అగ్రరాజ్యాల వ్యూహాత్మక ఆసక్తులు నేపాల్ రాజకీయాలపై తీవ్ర ప్రభావాన్ని చూపుతాయి. దీనినే చాలా మంది “కుట్రల ఆట”గా అభివర్ణిస్తుంటారు.

భారత్ పాత్ర (పెద్దన్న ప్రభావం): భారత్‌కు నేపాల్‌తో చారిత్రక, సాంస్కృతిక, మతపరమైన బలమైన సంబంధాలున్నాయి. సరిహద్దులు లేని సంబంధాలు, ప్రజల మధ్య రాకపోకలు, ఆర్థిక ఆధారపడటం వంటివి భారత్ ప్రభావాన్ని పెంచుతాయి. భారత్ తరచుగా నేపాల్ అంతర్గత వ్యవహారాల్లో “పెద్దన్న” పాత్ర పోషిస్తుందని, తమకు అనుకూలమైన ప్రభుత్వాలను ప్రోత్సహించడానికి ప్రయత్నిస్తుందని నేపాల్‌లో ఒక వర్గం ప్రజలు భావిస్తారు. ఆర్థిక దిగ్బంధనాలు, రాజకీయ నాయకులతో ప్రత్యక్ష సంబంధాలు వంటివి భారత్ ప్రభావాన్ని పెంచుతాయి.
చైనా జోక్యం (వ్యూహాత్మక విస్తరణ): ఇటీవలి కాలంలో చైనా నేపాల్‌పై తన ప్రభావాన్ని పెంచుకోవడానికి ప్రయత్నిస్తోంది. బెల్ట్ అండ్ రోడ్ ఇనిషియేటివ్ (BRI) ద్వారా భారీ పెట్టుబడులు, ఆర్థిక సహాయం అందిస్తూ భారత్‌పై నేపాల్ ఆధారపడటాన్ని తగ్గించడానికి ప్రయత్నిస్తోంది. కమ్యూనిస్ట్ పార్టీల ఐక్యతను ప్రోత్సహించడం, తమకు అనుకూలమైన నాయకులకు మద్దతు ఇవ్వడం వంటివి చైనా వ్యూహంలో భాగం. నేపాల్ కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ (NCP) విచ్ఛిన్నం కాకుండా గతంలో చైనా ఎంతగానో ప్రయత్నించింది.

నాయకులపై ఒత్తిడి: నేపాల్ రాజకీయ నాయకులు తరచుగా ఢిల్లీ లేదా బీజింగ్ నుండి వచ్చే సంకేతాలకు, ఒత్తిళ్లకు లోనవుతారని విమర్శకులు ఆరోపిస్తారు. తమకు అనుకూలమైన నిర్ణయాలు తీసుకోవడానికి, ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేయడానికి లేదా కూల్చివేయడానికి విదేశీ శక్తులు వెనుక నుండి మద్దతు ఇస్తాయని విస్తృతంగా నమ్ముతారు.

ఇతర కారణాలు: అవినీతి: రాజకీయ నాయకులలో అవినీతి, పారదర్శకత లేకపోవడం కూడా ప్రజలలో అసంతృప్తిని పెంచుతుంది, రాజకీయ వాతావరణాన్ని కలుషితం చేస్తుంది.
ప్రాంతీయ, జాతి విభేదాలు: నేపాల్‌లో వివిధ జాతులు, ప్రాంతాల మధ్య ఉన్న విభేదాలు (ఉదాహరణకు, కొండ ప్రాంతాల ప్రజలు-మధేసీలు) కూడా రాజకీయ అస్థిరతకు దోహదం చేస్తాయి.

ముగింపు:నేపాల్‌లో రాజకీయ అస్థిరత కేవలం అంతర్గత విషయంగా చూడలేము. దానికి చారిత్రక, వ్యవస్థాగత లోపాలతో పాటు, భూ-రాజకీయ శక్తుల వ్యూహాత్మక కుట్రలు మరియు జోక్యం కూడా ప్రధాన కారణాలు. నేపాల్ స్థిరమైన, సంపన్నమైన భవిష్యత్తును సాధించాలంటే, పారదర్శకమైన, దేశీయ ప్రయోజనాలను కాపాడే రాజకీయ నాయకత్వం, విదేశీ జోక్యాన్ని నిరోధించే సామర్థ్యం అత్యవసరం. లేకపోతే హిమాలయాలలోని ఈ సుందరమైన దేశం నిరంతరం రాజకీయ అలజడులతో సతమతమవుతూనే ఉంటుంది.