న్యూఢిల్లీ: ప్రపంచంలో ఏ దేశంపైనైనా ఒత్తిడి పెంచడానికి అమెరికా అనేకసార్లు ఆంక్షలను ఒక సాధనంగా ఉపయోగించింది. ఆర్థిక సహాయ నిధుల కోత, అంతర్జాతీయ రుణాలను నిరోధించడం, సాంకేతిక బదిలీలపై నిషేధం, పరస్పర సుంకాలు వంటి చర్యలతో భారత్ను కూడా అనేకసార్లు ఒత్తిడిలోకి నెట్టడానికి ప్రయత్నించింది. అయితే, సుమారు 27 ఏళ్ల క్రితం విధించిన ఇటువంటి కఠినమైన అమెరికా ఆంక్షలను భారత్ తన దౌత్య చాతుర్యం, స్వదేశీ వృద్ధి ద్వారా సమర్థవంతంగా ఎదుర్కొని, వాటిని వెనక్కి తీసుకునేలా చేయడమే కాకుండా, అమెరికాతో ద్వైపాక్షిక సంబంధాలను మరింత బలోపేతం చేసుకుంది.
పోఖ్రాన్ తర్వాత విధించిన ఆంక్షలు ప్రధానంగా 1998లో భారత్ పోఖ్రాన్లో జరిపిన అణు పరీక్షల అనంతరం అమెరికా తీవ్రమైన ఆంక్షలు విధించింది. అణు పరీక్షలు ప్రపంచ శాంతికి ముప్పు అని పేర్కొంటూ, అమెరికా చట్టం ప్రకారం స్వయంచాలకంగా భారత్పై ఆర్థిక ఆంక్షలు అమలులోకి వచ్చాయి. వీటిలో ఆర్థిక సహాయ నిధుల రద్దు, రక్షణ పరికరాల అమ్మకాలపై నిషేధం, అంతర్జాతీయ బ్యాంకుల ద్వారా భారత్కు అందే రుణాలను నిరోధించడం, కీలక సాంకేతిక బదిలీలను అడ్డుకోవడం వంటి చర్యలు తీసుకుంది. ఈ ఆంక్షలు భారత్ను ఆర్థికంగా దెబ్బతీసి, అణు కార్యక్రమాన్ని నిలిపివేసేలా ఒత్తిడి తెస్తాయని అమెరికా భావించింది.
భారత్ యొక్క వ్యూహాత్మక స్పందన అయితే, భారత్ ఈ ఒత్తిడికి లొంగలేదు. అప్పటి ప్రధాని అటల్ బిహారీ వాజ్పేయి నాయకత్వంలో, భారత్ దౌత్యపరమైన మార్గాలను నైపుణ్యంగా ఉపయోగించింది. అమెరికా, ఇతర పాశ్చాత్య దేశాలతో నిరంతరం ఉన్నత స్థాయి సంభాషణలు జరిపి, తన భద్రతా అవసరాలను, సార్వభౌమత్వాన్ని స్పష్టంగా వివరించింది. అణు పరీక్షలు కేవలం ఆత్మరక్షణ కోసమేనని, అవి ఏ దేశానికీ ముప్పు కాదని భారత్ స్పష్టం చేసింది.
అదే సమయంలో, దేశీయంగా వృద్ధిపై దృష్టి సారించింది. విదేశీ పెట్టుబడులు తగ్గిపోతాయని, రుణాల లభ్యత తక్కువగా ఉంటుందని అంచనా వేసి, దేశీయంగా నిధులు సమీకరించుకోవడం, స్వదేశీ సాంకేతికతను అభివృద్ధి చేసుకోవడం, భారతీయ మార్కెట్లను బలోపేతం చేయడం వంటి చర్యలు తీసుకుంది. “మేము ఆశించే వారందరూ మాతో ఉండటానికి స్వేచ్ఛగా ఉన్నారు, కాని మాకు రక్షణ లేదు” అనే సందేశాన్ని భారత్ ప్రపంచానికి పంపింది. అమెరికా ఆంక్షలను భారతీయ ప్రజలకు స్వయం సమృద్ధికి ఒక అవకాశంగా మార్చే ప్రయత్నం చేశారు.
ఆంక్షల ఉపసంహరణ, బలమైన బంధాలు భారత్ యొక్క దృఢ నిశ్చయం, దౌత్య విజయం ఫలించి, అమెరికా క్రమంగా తన ఆంక్షలను వెనక్కి తీసుకుంది. ఆంక్షలు భారత్ ఆర్థిక వ్యవస్థపై పెద్దగా ప్రభావం చూపకపోవడంతో పాటు, ద్వైపాక్షిక సంబంధాలను తీవ్రంగా దెబ్బతీస్తున్నాయని అమెరికా నాయకత్వం గ్రహించింది.
ఈ సంఘటన తర్వాత, ఇరు దేశాల మధ్య సంబంధాలు అనూహ్యంగా మెరుగుపడ్డాయి. ఒకప్పుడు ఉద్రిక్తతలతో కూడిన సంబంధాలు వ్యూహాత్మక భాగస్వామ్యంగా మారాయి. ద్వైపాక్షిక వాణిజ్యం, రక్షణ సహకారం, సాంకేతిక బదిలీలు గణనీయంగా పెరిగాయి. భారత్ను ఒక బాధ్యతాయుతమైన అణుశక్తిగా గుర్తించడంతో పాటు, భవిష్యత్తులో గ్లోబల్ పవర్గా గుర్తించడం ప్రారంభించింది.
ముగింపు : ఈ సంఘటన భారత్ యొక్క దౌత్య నైపుణ్యాన్ని, స్వయం సమృద్ధి ఆవశ్యకతను ప్రపంచానికి చాటి చెప్పింది. బయటి ఒత్తిళ్లను తట్టుకుని నిలబడగల సామర్థ్యం భారత్కు ఉందని నిరూపించింది. 27 ఏళ్ల క్రితం ఆంక్షల గుప్పిట్లో చిక్కుకున్న భారత్, నేడు ప్రపంచ వేదికపై ఒక శక్తివంతమైన దేశంగా, అమెరికాతో ఒక ముఖ్యమైన వ్యూహాత్మక భాగస్వామిగా నిలబడింది. ఇది కేవలం ఆంక్షలను అధిగమించడం మాత్రమే కాదు, ఒక దేశం తన సొంత మార్గాన్ని ఎలా నిర్మించుకోవాలో చూపించిన ఒక గొప్ప కథ.
About the Author
